İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YASAL MEVZUAT UYGULAMALARI VE GEREKSİNMLERİ
Seminer tarihi : 30 Haziran 2010 Çarşamba // Saat : 19:15 'de
Seminer yeri : Tütev Ostim Seminer Salonu
Konuşmacı : Fatih ÖKSÜZ, Makina Yüksek Mühendisi / İş Güvenliği Uzmanı
1. SAĞLIK RAPORLARI
İşçilerin ağır ve tehlikeli işler yönetmeliğine uygun sağlık raporları tutulmalıdır.
İşyerinde yapılan işler “Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği” kapsamında olduğundan, iş yerinde çalışan işçilere, bünyelerinin yaptıkları işlere elverişli ve dayanıklı olduklarını belirten örneğine uygun sağlık raporlarından alınması zorunludur. Sağlık raporları işyeri hekimi, işçi sağlığı dispanserleri, bunların bulunmadığı yerlerde sırası ile en yakın Devlet Hastanesi, sağlık ocağı, hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilecek, sağlık raporları olmayan işçilerin işe alınmaları veya işte çalıştırılmaları yasaktır. İşin devamı süresince bu işlerde çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının tespiti için, 18 yaşından büyük işçilerin, yılda bir doktor muayenesinden geçirilerek, muayene sonuçları sağlık raporlarının “periyodik muayeneler “ bölümüne işlenecektir. Ana işveren alt işveren ayrımı olmaksızın ağır ve tehlikeli işlerde çalışan tüm işçilere sağlık raporu alınacaktır. (İş Kanunu Madde: 86, Ağır ve Teh . İşler Yön. .Madde: 5)
2. İŞÇİ ÖZLÜK DOSYASI
İşçilerin özlük dosyaları düzenlenmelidir.
İşveren; çalıştırdıkları her işçi için bir özlük dosyası düzenlemek zorundadır. İşveren bu dosyada, işçinin kimlik bilgileri yanında, bu kanun ve diğer kanunlar uyarınca düzenlemek zorunda olduğu her türlü belge ve kayıtları saklamak ve bunları istendiği zaman yetkili memur ve mercilere göstermek zorundadır. İşveren; işçi hakkında edindiği bilgileri dürüstlük kuralları ve hukuka uygun olarak kullanmak ve gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamakla yükümlüdür. ( İş Kanunu Madde: 75)
3. İŞ EKİPMANLARIN KONTROLLERİ
Firmada kullanılan iş ekipmanları aşağıda belirtilen yönetmelik ve işçi sağlığı ve iş güvenliği tüzüğüne uygun olarak periyodik bakım ve kontrolleri teknik şartlara uygun olarak yapılmalıdır.
İş Ekipmanının Kontrolü
Madde 7 -İşyerinde kullanılan iş ekipmanının kontrolü ile ilgili aşağıdaki hususlara uyulacaktır:
a) İş ekipmanının güvenliğinin kurulma şartlarına bağlı olduğu durumlarda, ekipmanın kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce ve her yer değişikliğinde uzman kişiler tarafından kontrolü yapılacak, doğru kurulduğu ve güvenli şekilde çalıştığını gösteren belge düzenlenecektir.
b) İşverence, arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabilecek iş ekipmanının;
1) Uzman kişilerce periyodik kontrollerini ve gerektiğinde testlerinin yapılması,
2) Çalışma şeklinde değişiklikler, kazalar, doğal olaylar veya ekipmanın uzun süre kullanılmaması gibi iş ekipmanındaki güvenliğin bozulmasına neden olabilecek durumlardan sonra, arızanın zamanında belirlenip giderilmesi ve sağlık ve güvenlik koşullarının korunması için uzman kişilerce gerekli kontrollerin yapılması,
sağlanacaktır.
c) Kontrol sonuçları kayıt altına alınacak, yetkililerin her istediğinde gösterilmek üzere uygun şekilde saklanacaktır.
İş ekipmanı işletme dışında kullanıldığında, yapılan son kontrol ile ilgili belge de ekipmanla birlikte bulunacaktır.
Hangi tür iş ekipmanlarının kontrollere tabi tutulacağı, kontrollerin kimler tarafından ve hangi sıklıkla ve hangi şartlar altında yapılacağı ile kontrol sonucu düzenlenecek belgelerle ilgili usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenecektir.
Özel Risk Taşıyan İş Ekipmanı
Madde 8 -İşçilerin sağlık ve güvenliği yönünden, özel risk taşıyan iş ekipmanlarının kullanılmasında aşağıdaki önlemler alınacaktır.
a) İş ekipmanı, sadece o ekipmanı kullanmak üzere görevlendirilen ehil kişilerce kullanılacaktır.
b) İş ekipmanlarının tamiri, tadili, kontrol ve bakımı, bu işleri yapmakla görevlendirilen uzman kişilerce yapılacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Resmi Gazete: 11.02.2004/25370)
BELGENİN ADI İLGİLİ KANUN/YÖNETMELİK GEÇERLİK SÜRESİ
Forklift ve kaldırma araçlarının kontrolu İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde: 378 3 ayda bir
Kompresörün periyodik kontrolu İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde: 244 Yılda bir kez
Kazanların kontrolu İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde: 207 Yılda bir kez
Kazancı ehliyeti İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde: 210, 1 kez alınması yeterli
4. EĞİTİM
İşçilere iş sağlığı ve güvenliği yönünden eğitim verilmelidir.
İşverenler, işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının tesis edilmesi için gerekli önlemleri almakla ve eğitimleri vermekle yükümlüdürler. Bu amaçla; işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir ortamı temin etmek, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını azaltmak, çalışanları yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek, onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ile bu risklere karşı alınması gerekli tedbirleri öğretmek, iş sağlığı ve güvenliği bilinci oluşturarak uygun davranış kazandırmak, değişen ve yeni ortaya çıkan risklere uygun olarak yenilemek ve gerektiğinde periyodik olarak tekrarlamakla ve çalışanlarına, iş sözleşmesinin türüne bakılmaksızın gerekli eğitimi vermekle yükümlüdür.
Eğitim Programının Konuları
Madde 11 — Çalışanlara verilecek eğitim, işyerinin faaliyet alanına göre aşağıdaki ve benzeri konulardan seçilir;
a) Genel iş sağlığı ve güvenliği kuralları,
b) İş kazaları ve meslek hastalıkların sebepleri ve işyerindeki riskler,
c) Kaza, yaralanma ve hastalıktan korunma prensipleri ve korunma tekniklerinin uygulanması,
d) İş ekipmanlarının güvenli kullanımı,
e) Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları,
f) Yasal mevzuat ile ilgili bilgiler,
g) İşyerinde güvenli ortam ve sistemleri kurma,
h) Kişisel koruyucu alet kullanımı,
i) Ekranlı ekipmanlarla çalışma,
j) Uyarı işaretleri,
k) Kimyasal, fiziksel ve biyolojik maddelerle ortaya çıkan riskler,
l) Temizlik ve düzen,
m) Yangın olayı ve yangından korunma,
n) Termal konfor şartları,
o) Ergonomi,
p) Elektrik, tehlikeleri, riskleri ve önlemleri,
r) İlk yardım, kurtarma.
İşyerinde düzenlenen eğitimler belgelendirilerek çalışanların özlük dosyalarında saklanacaktır. ( İş Kanunu Madde.77; Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Madde: 4-5-8-10-17)
5. OPERATÖRLÜK BELGESİ
İş makinelerini kullanan operatörlerin ehliyetli olmaları gerekmektedir. Operatörlük belgesi bulunmayan işçilerin iş makinelerini kullanmalarına izin verilmemelidir.
(İş Kanunu Madde: 77; Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği EK IV-Bölüm II Madde : 8.2, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun Değişik 42. Maddesi gereğince MEB’nca tesbit edilen, Makine Mühendisleri Odaları, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve MEB’nca İş Makinelerini Kullanacak Olanlara Verilecek, İş Makineleri Kullanma Sertifikası (Operatörlük Belgesi) İle İlgili Esaslar Mad.:1-2-3-4-5-6-7-8-9-12-13 )
6. TOPRAKLAMA PARATONER VE ELEKTRİK TESİSATININ KOTROLLERİ
Elektrik tesisatı, paratoner ve topraklama kontrol ve ölçümleri periyodik olarak yapılmalıdır.
İşyerinde bulunan elektrikle çalışan makine ve el aletlerinin topraklamaları; elektrik iç tesisat yönetmeliği ile topraklama yönetmeliği esaslarına uygun olarak yetkili teknik elemanlar tarafından yapılacak ve yılda bir kez kontrol ve bakıma tabii tutulacak,yapılan kontroller sırasında bulunan ohm değerleri ve bu değerlerin yürürlükteki mevzuata uygun olduğu düzenlenecek olan bir belge üzerinde belirtilecektir. Ayrıca çelik boru veya madeni iskeleler, statik elektriğe karşı uygun şekilde topraklanacak ve uygun olduğunu belirten belge işyerinde bulundurulacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:295-296-297-298-353-354;Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği Ek IV Bölüm II Madde: 2.1, Elektrik Tesislerinde Topraklama Yönetmeliği Madde:10-1/p)
BELGENİN ADI İLGİLİ KANUN/YÖNETMELİK GEÇERLİK SÜRESİ
Topraklama elektrik iç tesisat yönetmeliği ile topraklama yönetmeliği Yılda bir kez
Yıldırımlık (paratoner) tesisatı Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli Ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde Ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük Madde: 57 Yılda bir kez
Elektrik tesisatının kontrolu Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli Ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde Ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük, Madde: 40 Yılda bir kez
7. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KURULU
İş sağlığı ve güvenliği kurulu kurulmuş olup, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarını yasal mevzuata uygun olarak yürütmelidir.
Devamlı olarak en az 50 işçi çalıştıran ve 6 aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurmakla yükümlüdür. Bu kurullar en az ayda bir toplanarak iş sağlığı ve güvenliği konularında gerekli kararları alırlar ve uygulanmasını takip ederler. Kurullar yalnızca münhasıran kurulduğu işyere ait kararlar alırlar. (İş Sağ.ve Güv.Kurl.Hak.Yön.Mad:4,5,7,8)
8. İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI
İş yerinde iş güvenliği uzmanı bulundurma yükümlülüğü
Sanayiden sayılan devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işverenler, işyerinin iş güvenliği önlemlerinin sağlanması, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesi için alınacak önlemlerin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi hizmetlerini yürütmek üzere işyerindeki işçi sayısına, işyerinin niteliğine ve tehlikelilik derecesine göre bir veya daha fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle yükümlüdürler. (4857 sayılı iş kanunu madde 82)
9. İŞ KAZASI SONUÇLARI
İş kazası sonuçları risk değerlendirilmesi kapsamında ele alınarak değerlendirilmelidir.
İşyerinde meydana gelen her kaza tekerrürünün olmaması için İşyerinde meydana gelen her iş kazası ve tehlikeli vaka veya meslek hastalığında yahut iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili bir tehlike halinde iş sağlığı ve güvenliği kurullarında gerekli araştırma ve inceleme yapılarak, alınması gereken tedbirleri bir raporla tespit edilip işveren veya işveren vekiline verilmeli ve işyerinde yapılması gerekli risk analizi revize edilip gerekli ilave tedbirler konulmalıdır. (İş Kanunu Madde:77-İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik Madde:7/d)
10. SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞÇİ TEMSİLCİLERİ
İş Sağlığı ve kurulunda işçi temsilcisi ve sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi bulunmalıdır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kurullarının Oluşumu
Madde 5 — İş sağlığı ve güvenliği kurulları aşağıda belirtilen kişilerden oluşur.
a) İşveren veya işveren vekili,
b) İş Kanununun 82. maddesi uyarınca iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik elemanı,
c) İş Kanununun 81. maddesi uyarınca görevlendirilen işyeri hekimi,
d) İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi,
e) Varsa sivil savunma uzmanı,
f) İşyerinde görevli formen, ustabaşı veya usta,
g) 2821 sayılı Sendikalar Kanununun değişik 34 üncü maddesi hükmü uyarınca işyerinde bulunan sendika temsilcilerinin kendi aralarında seçecekleri kişi, işyerinde sendika temsilcisi yoksa o işyerindeki işçilerin yarıdan fazlasının katılacağı toplantıda açık oyla seçilecek işçi,
h) Sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi.
Kurulun başkanı işveren veya işveren vekili, kurulun sekreteri ise bu maddenin (b) bendinde sözü edilen kişidir.
Bu maddenin (b), (c), (d), (e) bentlerinde gösterilen üyeler işveren veya işveren vekili tarafından atanırlar.
Bu maddenin (f) bendinde belirtilen üye o işyerindeki formen, ustabaşı veya ustaların yarıdan fazlasının katılacağı toplantıda açık oyla seçilen kişidir.
Bu maddenin (f) ve (g) bentlerinde sözü geçen kurul üyelerinin aynı usullerle yedekleri seçilir. (İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik Madde: 5)
11. SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞARET VE LEVHALARI
İşyerimizde risk değerlendirme sonuçları da dikkate alınarak sağlık ve güvenlik levhaları asılmalıdır.
Madde 5 – İşveren, işyerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinin 6 ncı maddesinin (c) bendinin birinci fıkrasına göre yapılan risk değerlendirmesi sonuçlarına göre; çalışma yöntemleri, iş organizasyonu ve toplu korunma önlemleriyle işyerindeki risklerin giderilemediği veya yeterince azaltılamadığı durumlarda, güvenlik ve sağlık işaret ve levhalarını bulundurmak ve uygun şekilde kullanmak zorundadır. (Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği Resmi Gazete: 23 Aralık 2003/25325)
12. YANGIN SÖNDÜRME CİHAZLARI
Yangın söndürme tüplerinin sayısı mekanlar da var olan durum ve risklere göre belirlenmiş olup uygun yerlere konmuştur. Her bağımsız bölüm için en az bir adet olmak üzere, beher 200 m2 taban alanı için 1 adet ilave edilerek uygun tipte 6 kğ’lik yangın söndürücü bulundurulmalıdır.
Yangın başlangıçlarında kullanılmak üzere yeteri kadar uygun seyyar yangın söndürme cihazları bulundurulacaktır. Bu cihazlar; işyerinde çıkabilecek yangınlarına çeşidine ve yapılan işin özelliği ile işyerinde kullanılan maddelerin cinsine etkili nitelikte olacaktır. Yangın söndürme cihazları görünür ve erişilebilir yerlere konulacak ve önlerinde engel bulunmayacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:123)
13. YEMEKHANE SOYUNMA YERLERİ DUŞ LAVABOLAR TUVALETLER (SOSYAL TESİSLER)
14. KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLAR
Risk değerlendirme sonuçları ve ortam ölçümleri dikkate alınarak işyerlerinde kişisel koruyucu donanımlar bulundurulmalı, zimmet karşılığı çalışanlara verilerek kullandırılmalıdır.
15. RİSK DEGERLENDİRME ÇALIŞMASI
İşyerinde risklerden özel olarak etkilenebilecek işçi gruplarının durumunu da kapsayacak şekilde sağlık ve güvenlik yönünden risk değerlendirmesi yapar.
Risk değerlendirmesi sonucuna göre, alınması gereken koruyucu önlemlere ve kullanılması gereken koruyucu ekipmana karar verir.
16. ORTAM ÖLÇÜMLERİ
İşyerlerinde gürültü, titreşim, aydınlatma, gaz, toz, sıcaklık vb. ( işyeri çalışma şartları dikkate alınarak ortam ölçümleri ) ortam ölçümleri yaptırılmalıdır.
17. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TALİMATLARI
18. ACİL DURUM PLANI (YANGIN)
Yangın söndürme planı ve ekibi oluşturulmalıdır.
İşyerlerinde olabilecek yangınlara karşı bir yangın planı yapılacak, çalışanlar arasından yeteri kadar yardımcılar seçilerek bir yangın söndürme ekibi, kurtarma ekibi, koruma ekibi, ilkyardım ekibi kurulacak ve bu ekiplerin personeline, yangın halinde yapacakları görevler gösterilecek ve yangına karşı savunma eğitimi yapılacak, ayrıca hangi söndürme cihaz ve aletlerinin, hangi çeşit yangına karşı kullanılacağı öğretilecek ve tüm bu çalışmalar işyeri yangın planına uygun olarak yapılacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:133)
19. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GEREKSİNİMLERİ
Etkili bir sağlık ve güvenlik yönetiminde dikkate alınması gerekli temel unsurlar:
• Cevre güvenliğinin sağlanması
• İş güvenliğinin sağlanması
• Çalışanların güvenlik konusunda bilinçlendirilmesi olarak 3 temel başlık altında toplayabiliriz.
Sağlık ve güvenlik konusu ve çalışma şartlarının iyileştirilmesi ilgili tarafların tümünün birlikte çalışmasına bağlıdır. İşyerinde sağlık ve güvenlik yönetimi; planlama, koordinasyon, kontrol ve güvenlik çalışmalarının düzenli bir şekilde yürütülmesi ile mümkündür.
Bir kaza olayı; kişilere veya malzemelere zarar vermeden önce yüzlerce kez tekrarlanabilir. Bu nedenle, kazaya neden olabilecek tehlikeli durum ve tehlikeli hareket, herhangi bir yaralanma ve hasara neden olmadan önce gerekli tedbirler alınmalıdır. Sağlık ve güvenlik yönetiminin anlamı ve amacı bu olmalıdır.
Çalışanların sağlık ve güvenliklerinin sağlanması, şartların sürekli iyileştirilmesi, mesleki risklerin önlenmesi, risk ve kaza faktörlerinin ortadan kaldırılması ve bu hususta alınacak önleyici ve koruyucu tedbirler ile çalışan ve temsilcilerin eğitimi, bilgilendirilmesi, görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması konusunda usul esasları belirlemek üzere; uygulanabilir işçi sağlığı ve iş güvenliği planı dahilinde ele alınmalıdır.
